Lespakket mediawijsheid voor groep 5 tot en met 8
Mediawijsheid gaat al lang niet meer alleen over social media en pesten online. Chatbots, nepfoto’s en slimme apps horen er nu bij. Slimmer dan AI is een lespakket waarin kinderen dat zelf uitproberen, in korte lessen op het digibord of Chromebook.
Mediawijsheid in tijden van AI
Kinderen komen AI tegen voordat je er een les over hebt gegeven. In een zoekmachine, in een spel, in een filter op een foto. Een kind dat weet hoe zoiets werkt, kijkt anders naar wat het ziet. Dat is de kern van mediawijsheid: weten wat je ziet, wie het maakt en wat je ermee doet.
In dit pakket leren kinderen dat niet uit een verhaal over AI, maar door het te doen. Ze trainen een mini-AI, laten hem crashen en kiezen in korte verhalen wat je doet. Flap, een kleine woordmachine, helpt daarbij. Daarna praat de klas na.
Welke lessen raken mediawijsheid?
Alle acht modules horen bij het pakket. Dit zijn de onderwerpen die het meest bij mediawijsheid aansluiten:
- Module 5, Echt of nep: nep herkennen en vragen wie wil dat je dit gelooft.
- Module 3, De machine crasht: betrouwbaarheid en bronnen. Waarom een zeker antwoord toch fout kan zijn.
- Module 6, Waar gaat je data heen: data en privacy.
- Module 7, De groepsapp: nepfoto’s en nagemaakte stemmen herkennen, en toestemming bij delen. Groepsdruk komt aan bod in het optionele verhaal (zie zwaardere onderwerpen).
- Module 8, Hulp of uitbesteden: eerlijk zijn over je gebruik van AI.
- Module 4, Oneerlijke machine: data en vooroordelen.
- Module 1 en 2: de basis. Hoe werkt het eigenlijk?
Alle modules staan op de programmapagina. Er zijn geen accounts en geen camera, en we verwerken geen persoonsgegevens van leerlingen. Op het digibord zet je met ?klas=1 de klasmodus aan.
Per groep: wat past?
- Groep 5-6
Les 1 tot en met 3
Module 1, 2 en 3 in een eigen variant: kortere zinnen, grotere letters en knoppen, geen percentages en geen timers. Les 1 duurt 40 minuten, les 2 gaat in twee delen van 25 tot 30 minuten (liefst op twee dagen, bij voorkeur klassikaal op het digibord), les 3 duurt 40 minuten.
- Groep 7-8
Alle acht modules
Acht lessen van 50 minuten, ruim zes uur lestijd, met ongeveer een kwartier voorbereiding. Advies: eerst 1, 2 en 3, dan 4 en 5, dan 8, tot slot 6 en 7 (de zwaardere verhalen daarin staan standaard uit). Module 8 heeft een tweede verhaal voor een extra les.
In de brugklas gelden dezelfde modules. Module 1 en 2 kunnen daar sneller. Een leerkracht kan in groep 5-6 beginnen met alleen module 1 en daarna zien hoe de klas reageert.
Zwaardere onderwerpen: module 6 en 7
In module 6 en in module 7 staat één zwaarder verhaal standaard uit. In module 6 is dat Lumi, een AI-vriend die om geheimen vraagt (?lumi=1). In module 7 is dat De groepsapp, over groepsdruk rond een nepbeeld van een klasgenoot (?groepsapp=1). De rest van beide modules draait gewoon, zoals de toekomsttest in module 6 en het opa-telefoontje met codewoord in module 7.
Je kent je klas. Sommige groepen zijn eraan toe, andere nog niet. De handleiding adviseert deze twee verhalen niet in groep 7 te gebruiken. In groep 8 en de brugklas doe je het na overleg met de aandachtsfunctionaris of intern begeleider. Bij De groepsapp informeer je de ouders eerst met de ouderbrief uit het docentenpakket. Doe het niet in een klas met een lopend pest- of beeldincident.
Kinderen kiezen voor een verzonnen kind en niemand hoeft iets over zichzelf te vertellen. Pauzeren mag altijd, en aan het eind staat een hulpscherm. Bij de verhalen horen gesprekskaarten. Volg de meldcode van je eigen school: wij leveren geen eigen protocol.
Week van de Mediawijsheid 2026
De Week van de Mediawijsheid loopt van 6 tot en met 13 november 2026. Het thema is dit jaar gezond schermgebruik en zelf in actie komen. Meer daarover lees je op de site van Mediawijsheid.nl. Zo’n week is een goed moment om met je klas over media te praten. Module 1 kun je dan gratis proberen.
Het Mediawijsheid Competentiemodel
Netwerk Mediawijsheid beschrijft acht competenties: bedienen, exploreren, vinden, creëren, verbinden, discussiëren, doorgronden en reflecteren (Competentiemodel, 2021). Slimmer dan AI sluit daar vooral aan bij doorgronden en reflecteren. Het is geen officiële koppeling, alleen een manier om te zien waar de lessen passen.
En de kerndoelen?
De nieuwe conceptkerndoelen digitale geletterdheid noemen AI voor het eerst. Slimmer dan AI sluit daar vooral op aan. Bij welk kerndoel welke module past, lees je op de pagina kerndoelen digitale geletterdheid.
Veelgestelde vragen
Is er een les mediawijsheid voor groep 5?
Ja. Module 1, 2 en 3 bestaan ook in een versie voor groep 5-6: kortere zinnen, grotere letters en knoppen, geen percentages en geen timers. De leerkracht leest belangrijke ballonnen voor.
Hoeveel tijd kost het lespakket?
Voor groep 7-8 zijn het acht lessen van 50 minuten, samen ruim zes uur, met ongeveer een kwartier voorbereiding per les. In groep 5-6 zijn het drie lessen: les 1 en 3 duren 40 minuten, les 2 gaat in twee delen van 25 tot 30 minuten.
Moet ik de zware onderwerpen in module 6 en 7 gebruiken?
Nee. In module 6 en in module 7 staat het zwaardere verhaal standaard uit: Lumi en De groepsapp. Je zet het alleen aan als je klas eraan toe is. Je krijgt gesprekskaarten en voor module 7 een ouderbrief, en de handleiding adviseert deze verhalen niet in groep 7 te gebruiken.
Hebben leerlingen een account nodig?
Nee. Er zijn geen accounts en geen camera, en we verwerken geen persoonsgegevens van leerlingen. Wat een kind intypt of tekent, blijft op het eigen apparaat en gaat niet naar ons of naar een AI-dienst. Het werkt op een Chromebook. Leerlingen vullen nooit een naam, e-mailadres of klas in.